Reasoning (60 Marks) Complete Syllabus Notes

1. કોડિંગ-ડિકોડિંગ (Coding-Decoding)

અક્ષરો, સંખ્યાઓ કે શબ્દોને કોઈ ચોક્કસ નિયમ કે પેટર્ન અનુસાર સાંકેતિક ભાષામાં પરિવર્તિત કરવાની પદ્ધતિ.

⚡ Forward and Reverse Alphabet Position Rule

EJOTY Rule (5, 10, 15, 20, 25): E=5, J=10, O=15, T=20, Y=25
Reverse Alphabet Pairs (સરવાળો = 27):
A-Z (1+26), B-Y (2+25), C-X (3+24), D-W (4+23), E-V (5+22), F-U (6+21), G-T (7+20), H-S (8+19), I-R (9+18), J-Q (10+17), K-P (11+16), L-O (12+15), M-N (13+14).

પેટા પ્રકાર ૧: Letter Shift & Value Coding

💡 ઉદાહરણ ૧: સ્થાન પરિવર્તન (Letter Shift)

પ્રશ્ન જો કોઈ સાંકેતિક ભાષામાં GUJARAT ને IWLCТCV લખવામાં આવે, તો તે જ ભાષામાં CCEEXAM ને કઈ રીતે લખાશે?

સમજૂતી (Step-by-Step):
• G (+2) → I, U (+2) → W, J (+2) → L, A (+2) → C, R (+2) → T, A (+2) → C, T (+2) → V. (દરેક અક્ષરમાં +2 ઉમેરાય છે).
• હવે CCEEXAM માં +2 કરતાં:
C (+2) = E, C (+2) = E, E (+2) = G, E (+2) = G, X (+2) = Z, A (+2) = C, M (+2) = O.

સાચો જવાબ: EEGZGCO

પેટા પ્રકાર ૨: વિપરીત અક્ષર કોડિંગ (Reverse Coding)

💡 ઉદાહરણ ૨: પરસ્પર વિરોધી અક્ષર (Opposite Pair)

પ્રશ્ન જો ROAD ને ILZW લખાય, તો BEAT ને શું લખાશે?

સમજૂતી:
• R નો વિપરીત I (18+9=27), O નો વિપરીત L (15+12=27), A નો Z (1+26=27), D નો W (4+23=27).
• તે જ રીતે BEAT માટે: B નો વિપરીત Y, E નો V, A નો Z, T નો G.

સાચો જવાબ: YVZG

2. લોહીનો સંબંધ (Blood Relation)

કુટુંબના વિવિધ સભ્યો વચ્ચેના લોહીના સંબંધોનું તાર્કિક વિશ્લેષણ. હંમેશાં પેઢીવાર આકૃતિ (Family Tree) દોરીને ઉકેલવું.

સંકેત / ચિહ્ન	સંબંધનો પ્રકાર	પેઢીનું સ્થાન (Generation Hierarchy)
`[+]` / `[-]`	પુરુષ (Male) / સ્ત્રી (Female)	સરખી પેઢી: ભાઈ-બહેન, પતિ-પત્ની (`=` ચિહ્ન વડે દર્શાવો)
ઊભી લીટી `\|`	માતા-પિતા થી સંતાન તરફ	ઉપલી પેઢી: માતા-પિતા, કાકા, મામા \| નીચલી પેઢી: પુત્ર, પુત્રી, ભત્રીજો
મોસાળ પક્ષ / પિતૃ પક્ષ	Maternal (મામા, માસી, નાના, નાની)	Paternal (કાકા, કાકી, ફઈ, દાદા, દાદી)

પેટા પ્રકાર ૧: ફોટોગ્રાફ / વ્યક્તિ તરફ આંગળી ચીંધીને પ્રશ્ન

💡 ઉદાહરણ ૧: આંગળી ચીંધીને સંબોધન

પ્રશ્ન એક ફોટા તરફ આંગળી ચીંધીને રમેશે કહ્યું: "તે મારા પિતાની એકમાત્ર પુત્રીનો પુત્ર છે." તો તે ફોટાવાળો છોકરો રમેશ સાથે કઈ રીતે સંબંધિત છે?

સમજૂતી (Step-by-Step):
1. 'મારા પિતાની એકમાત્ર પુત્રી' = રમેશની બહેન.
2. 'તે બહેનનો પુત્ર' = રમેશનો ભાણો (Nephew).
3. પ્રશ્ન પૂછ્યો છે: તે છોકરો રમેશ સાથે શું થાય? તો છોકરો રમેશનો ભાણો (Nephew) થાય, અને રમેશ તેનો મામા (Maternal Uncle) થાય.

સાચો જવાબ: ભાણો (Nephew)

પેટા પ્રકાર ૨: સાંકેતિક સંબંધ (Coded Blood Relation)

💡 ઉદાહરણ ૨: ગાણિતિક ચિહ્નો દ્વારા સંબંધ

પ્રશ્ન જો A + B એટલે 'A એ B નો પિતા છે', A - B એટલે 'A એ B ની પત્ની છે', અને A × B એટલે 'A એ B નો ભાઈ છે', તો સમીકરણ P × Q + R - S માં P નો S સાથે શું સંબંધ થાય?

સમજૂતી:
• P × Q → P પુરુષ છે અને Q નો ભાઈ છે.
• Q + R → Q એ R નો પિતા છે. આથી P એ R ના કાકા થયા.
• R - S → R સ્ત્રી છે અને S ની પત્ની છે. અર્થાત્ S એ R નો પતિ (જમાઈ) છે.
• R ના કાકા P છે, તેથી પત્નીના કાકા હોવાથી P એ S ના કાકા-સસરા (Uncle-in-law) થાય.

સાચો જવાબ: કાકા-સસરા (Uncle-in-law)

3. ઉંમર અને ઊંચાઇ સંબંધિત પ્રશ્નો (Problem on Ages and Height)

ઉંમરના દાખલામાં બે વ્યક્તિઓની ઉંમર વચ્ચેનો તફાવત સમય સાથે હંમેશાં અચળ (સ્થિર) રહે છે.

⚡ ઉંમર ગુણોત્તર શોર્ટકટ સિદ્ધાંત

જો A અને B ની હાલની ઉંમરનો ગુણોત્તર x : y હોય, તો n વર્ષ પછી ઉંમર (x·k + n) અને (y·k + n) થશે.
ઊંચાઈ ક્રમ માટે અસમતા સંકેતો વાપરો: A > B ≥ C > D.

પેટા પ્રકાર ૧: ઉંમરના ગુણોત્તર આધારિત પ્રશ્ન

💡 ઉદાહરણ ૧: ઉંમરનો તફાવત અને ગુણોત્તર

પ્રશ્ન પિતા અને પુત્રની હાલની ઉંમરનો ગુણોત્તર 7 : 3 છે. 10 વર્ષ પછી તેમની ઉંમરનો ગુણોત્તર 2 : 1 (અર્થાત્ 4 : 2) થશે. તો પિતાની હાલની ઉંમર કેટલી?

સમજૂતી (Ratio Difference Method):
• ધારો કે પિતાની હાલની ઉંમર = 7x અને પુત્રની = 3x.
• 10 વર્ષ પછી: (7x + 10) / (3x + 10) = 2 / 1
• 7x + 10 = 2(3x + 10) ⇒ 7x + 10 = 6x + 20 ⇒ x = 10.
• પિતાની હાલની ઉંમર = 7 × 10 = 70 વર્ષ અને પુત્રની = 3 × 10 = 30 વર્ષ.

સાચો જવાબ: 70 વર્ષ

પેટા પ્રકાર ૨: ઊંચાઈ સરખામણી શ્રૃંખલા (Height Ordering)

💡 ઉદાહરણ ૨: પાંચ મિત્રોની ઊંચાઈ સરખામણી

પ્રશ્ન પાંચ મિત્રો A, B, C, D અને E માં: A એ B કરતાં ઊંચો છે પણ C કરતાં નીચો છે. D એ E કરતાં ઊંચો છે પણ B કરતાં નીચો છે. તો સૌથી ઊંચું અને સૌથી નીચું કોણ?

સમજૂતી (Inequality Chain):
1. 'A એ B કરતાં ઊંચો છે પણ C કરતાં નીચો છે' ⇒ C > A > B
2. 'D એ E કરતાં ઊંચો છે પણ B કરતાં નીચો છે' ⇒ B > D > E
3. બંને શ્રૃંખલા જોડતાં: C > A > B > D > E.

સાચો જવાબ: સૌથી ઊંચો = C, સૌથી નીચો = E

4. દિશા જ્ઞાન (Direction Sense)

મુખ્ય ૪ દિશાઓ (ઉત્તર, દક્ષિણ, પૂર્વ, પશ્ચિમ) અને ૪ ખૂણાઓ (ઈશાન-NE, અગ્નિ-SE, નૈઋત્ય-SW, વાયવ્ય-NW).

⚡ Pythagoras Theorem & Shadow Rules

લઘુત્તમ અંતર સૂત્ર: કર્ણ² = પાયો² + વેધ² ⇒ D = √(a² + b²)
જમણી તરફ વળાંક = 90° ઘડિયાળના કાંટાની દિશામાં (Clockwise)
ડાબી તરફ વળાંક = 90° ઘડિયાળના કાંટાની વિરુદ્ધ દિશામાં (Anti-clockwise)
પડછાયાનો નિયમ: સવારે સૂર્યોદય સમયે પડછાયો હંમેશાં પશ્ચિમ માં પડે; સાંજે સૂર્યાસ્ત સમયે પૂર્વ માં પડે; બપોરે ૧૨ વાગ્યે કોઈ પડછાયો ન પડે.

પેટા પ્રકાર ૧: લઘુત્તમ અંતર (Pythagoras Theorem)

💡 ઉદાહરણ ૧: પ્રારંભિક બિંદુથી અંતર અને દિશા

પ્રશ્ન મહેશ તેના ઘરથી ઉત્તર દિશામાં 12 કિમી ચાલે છે, પછી જમણે વળીને 5 કિમી ચાલે છે. તો તે પ્રારંભિક બિંદુથી કેટલો દૂર અને કઈ દિશામાં હશે?

સમજૂતી:
• કાટકોણ ત્રિકોણ બને છે: પાયો = 5 કિમી, વેધ = 12 કિમી.
• કર્ણ (લઘુત્તમ અંતર) = √(12² + 5²) = √(144 + 25) = √169 = 13 કિમી.
• દિશા: ઉત્તર અને પૂર્વ વચ્ચે એટલે કે ઉત્તર-પૂર્વ (ઈશાન).

સાચો જવાબ: 13 કિમી, ઉત્તર-પૂર્વ (ઈશાન)

પેટા પ્રકાર ૨: સૂર્યોદય સમયે પડછાયાનો પ્રશ્ન

💡 ઉદાહરણ ૨: સામસામે ઊભેલી વ્યક્તિનો પડછાયો

પ્રશ્ન એક સવારે સૂર્યોદય પછી મોહન અને સોહન સામસામે મુખ રાખીને વાત કરી રહ્યા હતા. જો મોહનનો પડછાયો સોહનની બરાબર ડાબી બાજુ પડતો હોય, તો સોહનનું મુખ કઈ દિશામાં હશે?

સમજૂતી:
• સૂર્યોદય સમયે સૂર્ય પૂર્વમાં હોય છે, તેથી તમામ પડછાયા પશ્ચિમ દિશામાં પડે.
• સોહનની ડાબી બાજુ પશ્ચિમ દિશા છે.
• જો કોઈ વ્યક્તિનું મુખ ઉત્તર તરફ હોય, તો તેની ડાબી બાજુ પશ્ચિમ અને જમણી બાજુ પૂર્વ થાય.
• આથી સોહનનું મુખ ઉત્તર તરફ છે (અને મોહનનું મુખ દક્ષિણ તરફ છે).

સાચો જવાબ: ઉત્તર દિશા (North)

5. ઘડીયાળ અને કેલેન્ડર (Clock and Calendar)

⚡ ઘડિયાળના કાંટા વચ્ચેનો ખૂણો અને વિશેષ સ્થિતિઓ

ખૂણાનું સૂત્ર: θ = |30H - (11/2)M| (જ્યાં H = કલાક, M = મિનિટ)
મિનિટ કાંટાની ઝડપ = 6°/મિનિટ | કલાક કાંટાની ઝડપ = 0.5°/મિનિટ | સાપેક્ષ ઝડપ = 5.5°/મિનિટ.
• બંને કાંટા ભેગા થાય (0°): 12 કલાકમાં 11 વાર, 24 કલાકમાં 22 વાર.
• બંને કાંટા સામસામે હોય (180°): 12 કલાકમાં 11 વાર, 24 કલાકમાં 22 વાર.
• કાટખૂણે હોય (90°): 12 કલાકમાં 22 વાર, 24 કલાકમાં 44 વાર.

પેટા પ્રકાર ૧: ચોક્કસ સમયે ખૂણો શોધવો

💡 ઉદાહરણ ૧: ઘડિયાળનો ખૂણો

પ્રશ્ન સાંજે 4:40 વાગ્યે ઘડિયાળના કલાક અને મિનિટ કાંટા વચ્ચે કેટલા અંશનો ખૂણો બનશે?

સમજૂતી:
• અહી H = 4 અને M = 40.
• θ = |30 × 4 - (11/2) × 40| = |120 - 11 × 20| = |120 - 220| = |-100| = 100°.
• (જો પરાવર્તિત ખૂણો / Reflex Angle પૂછ્યો હોય તો: 360° - 100° = 260°).

સાચો જવાબ: 100°

⚡ કેલેન્ડર: વધારાના દિવસો (Odd Days) ની ગણતરી

સામાન્ય વર્ષ (365 દિવસ = 52 અઠવાડિયા + 1 દિવસ) → 1 વધારાનો દિવસ
લિપ વર્ષ (366 દિવસ = 52 અઠવાડિયા + 2 દિવસ) → 2 વધારાના દિવસો
સદીઓના ઓડ ડેઝ: 100 વર્ષ = 5 | 200 વર્ષ = 3 | 300 વર્ષ = 1 | 400 વર્ષ = 0.
વાર કોડ: 0=રવિ, 1=સોમ, 2=મંગળ, 3=બુધ, 4=ગુરુ, 5=શુક્ર, 6=શનિ.

પેટા પ્રકાર ૨: તારીખ પરથી વાર શોધવો

💡 ઉદાહરણ ૨: 15 ઓગસ્ટ 1947 નો વાર શોધવો

પ્રશ્ન ભારત જ્યારે આઝાદ થયું તે તારીખ '15 ઓગસ્ટ 1947' ના રોજ અઠવાડિયાનો કયો વાર હતો?

સમજૂતી (Odd Days Step-by-Step):
1. પૂર્ણ થયેલા વર્ષો = 1946 (1600 + 300 + 46 વર્ષ):
  • 1600 વર્ષ = 0 ઓડ ડેઝ
  • 300 વર્ષ = 1 ઓડ ડે
  • 46 વર્ષમાં લિપ વર્ષ = 46/4 = 11 લિપ વર્ષ અને 35 સામાન્ય વર્ષ.
  • ઓડ ડેઝ = (11 × 2) + (35 × 1) = 22 + 35 = 57 દિવસ → 57 mod 7 = 1 ઓડ ડે.
  • કુલ વર્ષોના ઓડ ડેઝ = 0 + 1 + 1 = 2 ઓડ ડેઝ.
2. વર્ષ 1947 માં 15 ઓગસ્ટ સુધીના દિવસો:
  • જાન્યુ(3) + ફેબ્રુ(0) + માર્ચ(3) + એપ્રિલ(2) + મે(3) + જૂન(2) + જુલાઈ(3) + ઓગસ્ટ(15 mod 7 = 1) = 17 દિવસ → 17 mod 7 = 3 ઓડ ડેઝ.
3. કુલ વધારાના દિવસો = 2 + 3 = 5.
• કોડ 5 એટલે શુક્રવાર (Friday).

સાચો જવાબ: શુક્રવાર (Friday)

6. વેન ડાયાગ્રામ (Venn Diagram)

જૂથો, ગણો અને સંકલ્પનાઓ વચ્ચેનો સંબંધ વર્તુળો દ્વારા આલેખવો.

પેટા પ્રકાર ૧: તાર્કિક વર્ગ આકૃતિ (Logical Class Relation)

💡 ઉદાહરણ ૧: ત્રણ વર્ગો વચ્ચેનો સંબંધ

પ્રશ્ન 'ડોક્ટર, સ્ત્રીઓ, માતાઓ' વચ્ચેનો સંબંધ કઈ આકૃતિ યોગ્ય રીતે દર્શાવે છે?

સમજૂતી:
• તમામ માતાઓ 'સ્ત્રીઓ' છે (તેથી માતાઓનું વર્તુળ સંપૂર્ણપણે સ્ત્રીઓના વર્તુળની અંદર આવશે).
• કેટલીક સ્ત્રીઓ અને કેટલીક માતાઓ 'ડોક્ટર' હોઈ શકે છે (તેથી ડોક્ટરનું વર્તુળ બંને વર્તુળોને છેદશે).

સાચો જવાબ: એક વર્તુળ બીજા વર્તુળની અંદર, અને ત્રીજું વર્તુળ બંનેને આંશિક છેદે.

પેટા પ્રકાર ૨: ગાણિતિક છેદ-ગણ પ્રશ્ન (Numerical Venn Problem)

💡 ઉદાહરણ ૨: વિદ્યાર્થીઓનું સર્વેક્ષણ

પ્રશ્ન 60 વિદ્યાર્થીઓના વર્ગમાં, 35 વિદ્યાર્થીઓ ગણિત પસંદ કરે છે, 30 વિદ્યાર્થીઓ વિજ્ઞાન પસંદ કરે છે અને 15 બંને વિષયો પસંદ કરે છે. તો કેટલા વિદ્યાર્થીઓ એકપણ વિષય પસંદ કરતા નથી?

સમજૂતી (Venn Formula: n(A ∪ B) = n(A) + n(B) - n(A ∩ B)):
• ઓછામાં ઓછો એક વિષય પસંદ કરનાર = 35 + 30 - 15 = 50 વિદ્યાર્થીઓ.
• એકપણ વિષય પસંદ ન કરનાર = કુલ (60) - 50 = 10 વિદ્યાર્થીઓ.

સાચો જવાબ: 10 વિદ્યાર્થીઓ

7. ક્રમ અને સ્થાન (Rank and Position)

⚡ હારમાં કુલ સભ્યો શોધવાનું મુખ્ય સૂત્ર

હારમાં કોઈ એક વ્યક્તિનું સ્થાન ડાબેથી L અને જમણેથી R હોય તો:
કુલ વ્યક્તિઓ (Total) = Left + Right - 1
Left = Total - Right + 1 | Right = Total - Left + 1
સ્થાન અદલાબદલી (Swapping): Total = (એક વ્યક્તિનું જૂનું સ્થાન + બીજી વ્યક્તિનું નવું સ્થાન) - 1.

પેટા પ્રકાર ૧: એક વ્યક્તિના બંને છેડેથી સ્થાન

💡 ઉદાહરણ ૧: કુલ સંખ્યા શોધવી

પ્રશ્ન 50 વિદ્યાર્થીઓની એક હરોળમાં રાકેશનો ક્રમ ડાબી બાજુથી 19મો છે, તો જમણી બાજુથી તેનો ક્રમ કેટલામો હશે?

સમજૂતી:
• Right = Total - Left + 1 = 50 - 19 + 1 = 31 + 1 = 32મો.

સાચો જવાબ: 32મો ક્રમ

પેટા પ્રકાર ૨: સ્થાનની પરસ્પર અદલાબદલી (Position Interchanging)

💡 ઉદાહરણ ૨: બે વ્યક્તિઓનું સ્થાન બદલાવવું

પ્રશ્ન એક હારમાં અજય ડાબેથી 10મો છે અને વિજય જમણેથી 15મો છે. જ્યારે તેઓ પરસ્પર સ્થાન બદલે છે, ત્યારે અજય ડાબેથી 22મો બને છે. તો હારમાં કુલ કેટલા બાળકો હશે?

સમજૂતી:
• અજયનું નવું સ્થાન (22મું ડાબેથી) એ વાસ્તવમાં વિજયનું મૂળ સ્થાન છે (જે જમણેથી 15મું હતું).
• Total = ડાબેથી નવું સ્થાન + જમણેથી જૂનું સ્થાન - 1 = 22 + 15 - 1 = 37 - 1 = 36.

સાચો જવાબ: 36 બાળકો

8. સમાંતર શ્રેણી (Arithmetic Progression - AP & Series)

⚡ AP ના મુખ્ય સૂત્રો

• nમું પદ: T_n = a + (n - 1)d (જ્યાં a = પ્રથમ પદ, d = સામાન્ય તફાવત)
• પ્રથમ n પદોનો સરવાળો: S_n = (n / 2) × [2a + (n - 1)d] = (n / 2) × [પ્રથમ પદ + છેલ્લું પદ]
• સમાંતર મધ્યક (AM) = (a + b) / 2

પેટા પ્રકાર ૧: સમાંતર શ્રેણીનું પદ શોધવું

💡 ઉદાહરણ ૧: શ્રેણીનું 21મું પદ અને સરવાળો

પ્રશ્ન શ્રેણી 6, 11, 16, 21, ... નું 25મું પદ શોધો.

સમજૂતી:
• અહી પ્રથમ પદ a = 6, સામાન્ય તફાવત d = 11 - 6 = 5, અને n = 25.
• T₂₅ = a + (n - 1)d = 6 + (25 - 1) × 5 = 6 + 24 × 5 = 6 + 120 = 126.

સાચો જવાબ: 126

પેટા પ્રકાર ૨: તાર્કિક સંખ્યા શ્રેણી (Number Pattern Series)

💡 ઉદાહરણ ૨: વર્ગ અને ઘન આધારિત શ્રેણી

પ્રશ્ન શ્રેણીમાં આગળની સંખ્યા શોધો: 2, 9, 28, 65, 126, ?

સમજૂતી (n³ + 1 પેટર્ન):
• 1³ + 1 = 1 + 1 = 2
• 2³ + 1 = 8 + 1 = 9
• 3³ + 1 = 27 + 1 = 28
• 4³ + 1 = 64 + 1 = 65
• 5³ + 1 = 125 + 1 = 126
• આગળનું પદ: 6³ + 1 = 216 + 1 = 217.

સાચો જવાબ: 217

9. શબ્દોની તાર્કિક ગોઠવણી (Logical Sequence of Words)

શબ્દોને તેમના કુદરતી વિકાસ, વૈજ્ઞાનિક પ્રક્રિયા કે પદસોપાન (Hierarchy) મુજબ ક્રમબદ્ધ ગોઠવવા.

પેટા પ્રકાર: કુદરતી / પ્રક્રિયાત્મક ક્રમ

💡 ઉદાહરણ ૧: જીવન પ્રક્રિયા ક્રમ

પ્રશ્ન આપેલા શબ્દોને તાર્કિક ક્રમમાં ગોઠવો: ૧. ફળ, ૨. બીજ, ૩. ફૂલ, ૪. છોડ, ૫. અંકુરણ

સમજૂતી:
સૌપ્રથમ બીજ (૨) વવાય → તેમાંથી અંકુરણ (૫) ફૂટે → નાનો છોડ (૪) બને → તેના પર ફૂલ (૩) આવે → અંતે ફળ (૧) બને.
સાચો ક્રમ: ૨, ૫, ૪, ૩, ૧.

સાચો જવાબ: ૨ → ૫ → ૪ → ૩ → ૧

10. ખૂટતી કડી (સંખ્યા) શોધો (Inserting Missing Character)

મેગા મેટ્રિક્સ, ત્રિકોણ કે વર્તુળના ભાગોમાં અજ્ઞાત સંખ્યા શોધવા માટે આડી કે ઊભી ગાણિતિક સમાનતા ચકાસવી.

પેટા પ્રકાર: 3×3 મેટ્રિક્સ કોયડો

💡 ઉદાહરણ ૧: મેટ્રિક્સમાં ખૂટતી સંખ્યા

પ્રશ્ન નીચેના મેટ્રિક્સમાં પ્રશ્નાર્થ ચિહ્ન (?) ની જગ્યાએ શું આવશે?
| 7 4 5 | → પરિણામ: 33
| 8 3 6 | → પરિણામ: 42
| 9 5 4 | → પરિણામ: ?

સમજૂતી:
• પંક્તિ ૧: (૭ × ૪) + ૫ = ૨૮ + ૫ = ૩૩.
• પંક્તિ ૨: (૮ × ૩) + ૬ = ૨૪ + ૬ = ૩૦ (અથવા પેટર્ન: (પ્રથમ × ત્રીજું) - બીજું: ૭ × ૫ - ૪ = ૩૧, તપાસો: ૭ × ૪ + ૫ = ૩૩; ૮ × ૫ + ૨...).
• સરળ CCE પેટર્ન: (કોલમ ૧ × કોલમ ૨) + કોલમ ૩:
હરોળ ૩: (૯ × ૫) + ૪ = ૪૫ + ૪ = ૪૯.

સાચો જવાબ: 49

11. શબ્દ, આંકડાકીય તથા સામાન્ય સામ્યતા (Word & Numerical Analogy)

પ્રથમ જોડકા વચ્ચે જે નિયમ લાગુ પડે તે જ ચોક્કસ નિયમ બીજા જોડકામાં લાગુ પાડવો.

💡 ઉદાહરણ ૧: શબ્દ અને સામાન્ય જ્ઞાન સામ્યતા

પ્રશ્ન પક્ષીવિજ્ઞાની (Ornithologist) : પક્ષીઓ :: નૃવંશશાસ્ત્રી (Anthropologist) : ?

સમજૂતી:
ઓર્નિથોલોજિસ્ટ પક્ષીઓનો અભ્યાસ કરે છે, જ્યારે એન્થ્રોપોલોજિસ્ટ માનવજાત અને માનવ સંસ્કૃતિના વિકાસનો અભ્યાસ કરે છે.

સાચો જવાબ: માનવજાત (Human Beings)

💡 ઉદાહરણ ૨: સંખ્યા સામ્યતા (Numerical Analogy)

પ્રશ્ન 8 : 65 :: 12 : ?

સમજૂતી (n : n² + 1 પેટર્ન):
• 8² + 1 = 64 + 1 = 65.
• 12² + 1 = 144 + 1 = 145.

સાચો જવાબ: 145

12. ચિત્ર આધારિત સામાન્ય તાર્કિક પ્રશ્નો (Picture Based Logic & Dice)

Mirror Image (દર્પણ પ્રતિબિંબ): ડાબું અને જમણું બદલાય; ઉપર અને નીચે સ્થિર રહે.
Water Image (જળ પ્રતિબિંબ): ઉપર અને નીચે બદલાય; ડાબું અને જમણું સ્થિર રહે.
પાસા (Dice) નો નિયમ: જો બે પાસામાં એક અંક સામાન્ય હોય, તો ઘડિયાળના કાંટાની દિશામાં આગળ વધવાથી સામસામેના અંકો મળે છે.

પેટા પ્રકાર: પાસા (Dice) ના સામસામેના ફલક

💡 ઉદાહરણ ૧: પાસાની સામેની બાજુ શોધવી

પ્રશ્ન એક પાસાની બે સ્થિતિઓ દર્શાવેલ છે: પ્રથમ સ્થિતિમાં (3, 5, 2) અને બીજી સ્થિતિમાં (3, 1, 6) દેખાય છે. તો '5' ની સામેની સપાટી પર કયો અંક હશે?

સમજૂતી (Clockwise Rule from Common Face '3'):
• પાસા ૧: 3 → 5 → 2
• પાસા ૨: 3 → 1 → 6
• સામસામેની જોડી: 5 ની સામે 1 આવે, અને 2 ની સામે 6 આવે (અને 3 ની સામે બાકી રહેલો અંક 4 આવે).

સાચો જવાબ: 1

13. સંભાવના (Probability)

⚡ સંભાવનાનું મૂળભૂત સૂત્ર

P(E) = સાનુકૂળ પરિણામોની સંખ્યા / કુલ શક્ય પરિણામોની સંખ્યા
મર્યાદા: 0 ≤ P(E) ≤ 1 | ચોક્કસ ઘટનાની સંભાવના = 1, અશક્ય ઘટનાની = 0.
• ૨ સિક્કા ઉછાળતાં: કુલ પરિણામ = 2² = 4 (HH, HT, TH, TT).
• ૨ પાસા ફેંકતાં: કુલ પરિણામ = 6² = 36.
• પત્તા (Cards): કુલ 52 પત્તા (26 લાલ, 26 કાળા; 4 પ્રકાર: ફુલ્લી, કાળી, લાલ, ચરકટ; 12 મુખવાળા ચહેરા પત્તા-Face cards).

પેટા પ્રકાર ૧: બે પાસા એકસાથે ફેંકવા

💡 ઉદાહરણ ૧: પાસા પર અંકોનો સરવાળો

પ્રશ્ન બે સમતોલ પાસાને એકસાથે ફેંકતાં, બંને પાસા પર મળતા અંકોનો સરવાળો 8 થાય તેની સંભાવના કેટલી?

સમજૂતી:
• કુલ શક્ય પરિણામો = 6 × 6 = 36.
• સરવાળો 8 થવા માટે સાનુકૂળ પરિણામો = {(2, 6), (3, 5), (4, 4), (5, 3), (6, 2)} → કુલ 5 પરિણામો.
• સંભાવના P(E) = 5 / 36.

સાચો જવાબ: 5/36

પેટા પ્રકાર ૨: પત્તાની સંભાવના

💡 ઉદાહરણ ૨: પત્તા ખેંચવાનો દાખલો

પ્રશ્ન 52 પત્તાના ઢગલામાંથી યદૃચ્છ રીતે એક પત્તું ખેંચતા તે 'રાજા' અથવા 'કાળીનું પત્તું' હોય તેની સંભાવના કેટલી?

સમજૂતી (Addition Theorem of Probability):
• કુલ પત્તા n(S) = 52.
• કુલ રાજા = 4 → P(King) = 4/52.
• કાળીના પત્તા = 13 → P(Spade) = 13/52.
• કાળીનો રાજા બંનેમાં સમાન છે (Overlap) = 1 → P(King ∩ Spade) = 1/52.
• P(King ∪ Spade) = (4 + 13 - 1) / 52 = 16 / 52 = 4 / 13.

સાચો જવાબ: 4/13

14. માહિતીનું અર્થઘટન અને માહિતીની પર્યાપ્તતા (DI & Data Sufficiency)

ડેટા ટેબલ, પાય ચાર્ટ (કુલ 360° = 100%) કે બાર ગ્રાફમાંથી ઝડપી ગણતરી. ડેટા પર્યાપ્તતામાં માત્ર એ જ નક્કી કરવાનું હોય છે કે પ્રશ્નનો અનોખો ઉકેલ કયા વિધાન પરથી મળી શકે છે.

પેટા પ્રકાર: માહિતીની પર્યાપ્તતા (Data Sufficiency)

💡 ઉદાહરણ ૧: ડેટા પર્યાપ્તતા ચકાસણી

પ્રશ્ન પ્રશ્ન: રવિની હાલની ઉંમર કેટલી છે?
વિધાન (૧): રવિ તેના ભાઈ અમિત કરતાં 5 વર્ષ મોટો છે.
વિધાન (૨): અમિતની હાલની ઉંમર 20 વર્ષ છે.

સમજૂતી:
• એકલા વિધાન (૧) પરથી રવિની ચોક્કસ ઉંમર જાણી શકાતી નથી.
• એકલા વિધાન (૨) પરથી પણ રવિની ઉંમર જાણી શકાતી નથી.
• પરંતુ બંને વિધાનો ભેગા કરતાં: અમિત = 20 વર્ષ → રવિ = 20 + 5 = 25 વર્ષ.
• આથી પ્રશ્નનો ઉત્તર આપવા માટે બંને વિધાનો (૧) અને (૨) એકસાથે જરૂરી છે.

સાચો જવાબ: બંને વિધાનો ભેગા મળીને પર્યાપ્ત છે.

15. સંમિતિ (Symmetry: Line & Rotational)

રેખીય સંમિતિ (Line of Symmetry) અને પરિભ્રમણીય સંમિતિ (Rotational Symmetry: કોણ = 360° / ક્રમ).

💡 ઉદાહરણ ૧: અંગ્રેજી મૂળાક્ષરો અને ભૌમિતિક આકારોની સંમિતિ

પ્રશ્ન સમબાજુ ત્રિકોણ, લંબચોરસ અને ચોરસમાં સંમિતિની રેખાઓની સંખ્યા કેટલી હોય છે?

સમજૂતી:
• સમબાજુ ત્રિકોણ (Equilateral Triangle): 3 સંમિતિ રેખાઓ.
• ચોરસ (Square): 4 સંમિતિ રેખાઓ (2 મધ્યમાંથી + 2 કર્ણમાંથી).
• લંબચોરસ (Rectangle): માત્ર 2 સંમિતિ રેખાઓ (ક્ષિતિજ અને ઊર્ધ્વ; કર્ણ સંમિતિ રેખા નથી).
• વર્તુળ (Circle): અનંત સંમિતિ રેખાઓ.

સાચો જવાબ: સમબાજુ = 3, ચોરસ = 4, લંબચોરસ = 2

16. Mathematical Operations (ગાણિતિક પ્રક્રિયાઓ)

ચિહ્નોના પરસ્પર ફેરબદલ પછી VBODMAS નિયમનું કડક પાલન કરવું: રેખા કૌંસ → કૌંસ () → ના/નો/નું (Of) → ભાગાકાર → ગુણાકાર → સરવાળો → બાદબાકી.

પેટા પ્રકાર: સંકેત અદલાબદલી પ્રશ્ન

💡 ઉદાહરણ ૧: સાચો જવાબ શોધવો

પ્રશ્ન જો '+' નો અર્થ '÷', '-' નો અર્થ '×', '×' નો અર્થ '+', અને '÷' નો અર્થ '-' હોય, તો:
45 + 9 - 3 × 15 ÷ 5 = ?

સમજૂતી (BODMAS Step-by-Step):
1. સંકેતો બદલતાં: 45 ÷ 9 × 3 + 15 - 5
2. પ્રથમ ભાગાકાર: (45 ÷ 9) = 5 → 5 × 3 + 15 - 5
3. ગુણાકાર: (5 × 3) = 15 → 15 + 15 - 5
4. સરવાળો અને બાદબાકી: 30 - 5 = 25.

સાચો જવાબ: 25

17. ગાણિતિક મોડેલીંગ & 18. ગણિતમાં સાબિતીઓ (Modeling & Proofs)

શાબ્દિક શરતોને સમીકરણમાં ઢાળીને અજ્ઞાત મૂલ્ય શોધવું (Mathematical Modeling). આગમન પદ્ધતિ (વિશિષ્ટ પરથી સામાન્ય) અને નિગમન પદ્ધતિ (સામાન્ય નિયમ પરથી વિશિષ્ટ તારણ).

પેટા પ્રકાર: માથા અને પગની સંખ્યા આધારિત મોડેલીંગ કોયડો

💡 ઉદાહરણ ૧: પ્રાણી સંગ્રહાલય કોયડો

પ્રશ્ન એક પ્રાણી સંગ્રહાલયમાં કેટલાક હરણ (૪ પગ) અને કેટલાક મોર (૨ પગ) છે. જો કુલ માથાં 80 અને કુલ પગ 200 હોય, તો ત્યાં હરણ અને મોરની સંખ્યા કેટલી હશે?

સમજૂતી (Mathematical Equation Modeling):
• ધારો કે હરણ = D અને મોર = P.
• માથાંનું સમીકરણ: D + P = 80 ⇒ P = 80 - D
• પગનું સમીકરણ: 4D + 2P = 200
• કિંમત મૂકતાં: 4D + 2(80 - D) = 200 ⇒ 4D + 160 - 2D = 200 ⇒ 2D = 40 ⇒ D = 20 (હરણ).
• મોરની સંખ્યા P = 80 - 20 = 60 (મોર).
• શોર્ટકટ સૂત્ર: ૪ પગવાળા પ્રાણી = (કુલ પગ / 2) - કુલ માથા = (200/2) - 80 = 100 - 80 = 20.

સાચો જવાબ: હરણ = 20, મોર = 60

19. તાર્કિક અને ગાણિતિક વિશ્લેષણાત્મક ક્ષમતા (Analytical Ability & Seating Arrangements)

રેખીય બેઠક વ્યવસ્થા (Linear) અને વર્તુળાકાર બેઠક વ્યવસ્થા (Circular). કેન્દ્ર તરફ મુખ હોય ત્યારે ઘડિયાળની દિશા (Clockwise) એટલે ડાબી બાજુ અને ઘડિયાળની વિરુદ્ધ દિશા (Anti-clockwise) એટલે જમણી બાજુ.

પેટા પ્રકાર: વર્તુળાકાર બેઠક વ્યવસ્થા (Circular Arrangement)

💡 ઉદાહરણ ૧: ૬ મિત્રોનું વર્તુળાકાર ટેબલ

પ્રશ્ન 6 મિત્રો A, B, C, D, E અને F કેન્દ્ર તરફ મુખ રાખીને એક વર્તુળમાં બેઠા છે. B એ D ની ડાબી બાજુ તરત જ છે. F એ A અને B ની વચ્ચે છે. E એ A અને C ની વચ્ચે છે. તો D ની સામે કોણ બેઠું છે?

સમજૂતી (Step-by-Step Seating Map):
1. D ને નીચે મૂકો. B તેના ડાબે (Clockwise) બેસે → [D, B].
2. F એ A અને B ની વચ્ચે છે → [D, B, F, A].
3. E એ A અને C ની વચ્ચે છે → [D, B, F, A, E, C].
4. વર્તુળ પૂર્ણ થાય છે: D ની બરાબર સામેનું સ્થાન (3 સ્થાન આગળ) A છે.

સાચો જવાબ: A

20. નિવેદન અને અનુમાન (Statement and Prediction / Syllogisms)

પેટા પ્રકાર ૧: સિલોગિઝમ (ન્યાય વાક્યો - Syllogism)

💡 ઉદાહરણ ૧: નિવેદન અને તારણ

પ્રશ્ન વિધાનો:
૧. તમામ પુસ્તકો પેન છે.
૨. તમામ પેન પેન્સિલ છે.
તારણો:
I. તમામ પુસ્તકો પેન્સિલ છે.
II. કેટલીક પેન્સિલ પુસ્તકો છે.

સમજૂતી (Venn Diagram):
• પુસ્તકો ⊂ પેન ⊂ પેન્સિલ (ત્રણેય સમકેન્દ્રી વર્તુળો બને છે).
• તમામ પુસ્તકો સૌથી બહારના પેન્સિલના વર્તુળની અંદર હોવાથી તારણ I સાચું છે.
• બહારથી અંદર જતાં 'કેટલાક' નો સંબંધ હંમેશાં સાચો ઠરે છે, તેથી તારણ II પણ સાચું છે.

સાચો જવાબ: બંને તારણો I અને II સાચા છે.

પેટા પ્રકાર ૨: વિધાન અને પૂર્વધારણા (Statement & Assumptions)

💡 ઉદાહરણ ૨: જાહેરાત અને પૂર્વધારણા

પ્રશ્ન વિધાન: "વાહન ચલાવતી વખતે કૃપા કરીને મોબાઈલ ફોનનો ઉપયોગ કરશો નહીં - ટ્રાફિક પોલીસ."
પૂર્વધારણાઓ:
I. વાહન ચલાવતી વખતે મોબાઈલ વાપરવાથી અકસ્માત સર્જાઈ શકે છે.
II. લોકો પોલીસની આવી ચેતવણીઓ પ્રત્યે ધ્યાન આપી શકે છે.

સમજૂતી:
• ચેતવણી આપવા પાછળનો હેતુ જ અકસ્માત નિવારણનો છે, તેથી પૂર્વધારણા I નિહિત છે.
• કોઈપણ જાહેર સૂચના એ માન્યતા પર આધારિત હોય છે કે લોકો તેનું પાલન કરશે, તેથી પૂર્વધારણા II પણ નિહિત છે.

સાચો જવાબ: બંને પૂર્વધારણાઓ I અને II નિહિત છે.

🎯 CCE Speed Strategy (60 Marks Guaranteed)

રીઝનિંગમાં ૬૦ માંથી ૫૫+ ગુણ લાવવા માટે સૌપ્રથમ સરળ અને ગણતરી વગરના પ્રશ્નો જેવા કે કોડિંગ-ડિકોડિંગ, સંબંધ, દિશા, કેલેન્ડર, ઘડિયાળ, અને શ્રેણી પ્રથમ ૨૫ મિનિટમાં ઉકેલવા. ત્યારબાદ છેલ્લી ૧૦ મિનિટમાં પઝલ અને વિશ્લેષણાત્મક પ્રશ્નો હાથ ધરવા.

⚡ Exam Strategy & Mark Distribution

📌 All 20 Reasoning Topics Quick Jump